Burdur Tarım ve Hayvancılık Sektörü Standartlarının Belirlenmesi ve Belgelendirme Çalışmaları

PROJE ADI:

Burdur Tarım ve Hayvancılık Sektörü Standartlarının Belirlenmesi ve Belgelendirme Çalışmaları

PROJE YÜRÜTÜCÜSÜ:

Dr. Öğr. Üyesi Habibe YAMAN
 

PROJENİN KONUSU:

Projede, il, bölge ve ülke ekonomisinin gelişimine katkı sağlamak amacıyla hayvancılık sektörü standartlarının belirlenmesi ve belgelendirilmesi faaliyetleri yürütülmektedir. Tarım ve hayvancılık sektörünün standartlarının belirlenmesi, işletmelerin, ürünlerin ve üretim süreçlerinin değerlendirilerek standartlara uygun olanların belgelendirilmesi projenin ana konusunu oluşturmaktadır.
Tarım ve hayvancılık kapsamında gerçekleştirilen faaliyetlerin ve üretilen değerlerin üretici, tüketici, sanayi ve uygulayıcıların taleplerine uygun ve nitelik bakımından kaliteli olması önem arz etmektedir. Dünya genelinde yüksek talep gören tarım ve hayvancılık ürünlerinin bölgesel koşullar dikkate alınarak üretilmesi, farklılık yaratan besin maddelerin üretilerek standardın sağlanıp ticari piyasanın oluşturulması elzemdir. Bu bakımdan kullanılacak ürün ve materyallerin üretim ve uygulama aşamalarındaki standartların, alanında uzman kişilerce belirlenmesi gerekmektedir. Ulusal ve uluslararası düzeyde markalaşmak için tarım ve hayvancılıkta standardizasyon ve sertifikasyon yapılması konusu oldukça önemlidir.
İlgili sektörlerde verimliliğin, kalitenin arttırılması, katma değerli ürünlerin üretilmesi ve bölgesel ürünlere marka değeri oluşturulması amacıyla tarım ve hayvancılıkta standardizasyon ve sertifikasyon işlemlerinin yapılması gerekmektedir. Bu gereklilikler doğrultusunda proje kapsamındaki çalışmalar; süt sığırcılığı işletmeleri, küçükbaş sürü, serbest dolaşımlı yumurta tavukçuluğu işletmeleri, süt işleme tesisi, bal arısı ve arı ürünleri yetiştiriciliği ve yöresel ürünler olmak üzere sektörün pek çok alanını içermektedir.
Proje kapsamında yürütülen belgelendirme çalışmaları doğrultusunda ilk aşamada çalıştaylar, toplantılar düzenlenmektedir. Alanında uzman kişiler bir araya getirilerek tarım ve hayvancılıkta temel sorunlar ve çözüm önerileri alınarak ortak akıl toplantıları yapılmaktadır. Kazanımlara yönelik içerikler düzenlenip geliştirilmesi gerekli noktalar saptanmaktadır. Sonrasında ise çeşitli ülkelerdeki (Örn. Kıbrıs) mevcut akredite edilmiş çiftlikler ve konuya katkı sağlayabilecek standardizasyon çalışmaları yürütmekte olan kurum ve kuruluşlardan bilgi alınmaktadır.
Temel standartlar (çiftliğin fiziksel standartları, hayvancılık sürecinin standartları, hayvan yetiştiricilerinin sahip olması gereken nitelikler ve standartlar, hayvancılık sektörü ürünlerinin standartları) belirlenerek ve sektörel geliştiriciliği güçlü ve uygulanabilirliği yüksek olan kriterlerin ulusal anlamda yapılacak çalışmalara bir öncü olması amaçlanmaktadır.
Bu amaç doğrultusunda ilk etapta Burdur ilinde uygulanması planlanmış ve belli ölçekte belirlenen çiftliklere/işletmelere değerlendirme ziyaretleri gerçekleştirilmektedir. İşletmelerin hayvancılık sektöründe belirlenen standartlara uygun faaliyet gösterip göstermediklerini belirlenmek, uygun faaliyet gösterenlerin ise belgelendirilmesini sağlamaktır. Bu süreçte faaliyet gösterecek kurum ve kuruluşlara uygulama hakkında eğitim ve bilgi verilmekte olup başvuru için gerekli tanıtımlar yapılmaktadır. Başlangıçta standardizasyon ve belgelendirme konusunda farkındalığı arttırmak ve yaygınlaştırmak amacıyla seçilen pilot işletmelere değerlendirme ve belgelendirme ziyaretleri yapılmaktadır. Daha sonraki aşamalarda, belirlenen standartlar çerçevesinde çiftlikler/işletmeler tarafından yapılan başvurular ön incelemeden geçirilerek, ön inceleme sonrası belirlenen aday işletmelere değerlendirme ziyaretleri başlatılmakta ve uygun olan işletmelere belli kriterler çerçevesinde kademeli olarak belgelendirme yapılmaktadır. Belgelendirilen çiftliklerin denetimi kalitenin sürdürülebilirliği açısından belgelendirme sonrası da devam etmektedir.
Süt sığırcılığı işletmelerinin belgelendirme programı 06.01.2022 tarihinde, Küçükbaş Sürü Belgelendirme Programı 26.07.2022 tarihinde, Serbest Dolaşımlı Yumurta Tavukçuluğu İşletmeleri Belgelendirme Programı 2023 tarihinde Türk Akreditasyon Kurumu tarafından TS EN ISO/IEC 17065 Standardı kapsamında “Akredite edilebilir Program Onayı” almıştır ve böylece bu alanda MAKÜ Türkiye’de ilk ve tek yetkili kuruluş olma başarısını elde etmiştir. Bu süreçte belgelendirme faaliyetlerini gerçekleştirmek isteyen ve alt yapısı bulunan kuruluşlar artık MAKÜ Tarım ve Hayvancılıkta Standardizasyon ve Belgelendirme Merkezi’ne başvuru yapabilmekte ve “Yetki Belgesi” alabilmektedir. Bu yetki belgesi ile bu alanda belgelendirme faaliyetlerine yönelik saha çalışmalarını sürdürebilmektedir. Bu çerçevede bugüne kadar bir kuruluş tarafımıza başvuru yaparak süreçlerini tamamlamış ve “Belgelendirme Kuruluşu” olarak saha çalışmalarında yetkili olmaya hak kazanmıştır.
 

PROJENİN AMACI:

Batı Akdeniz Bölgesi özellikle de Burdur ili sosyo-ekonomik ve coğrafi özelliklerine bağlı olarak zengin bir tarım ve hayvancılık bölgesidir. Bölge itibariyle bakıldığında bu sektörlerde en yoğun üretim yapılan il Burdur olarak karşımıza çıkmaktadır. Burdur ili açısından ekonominin temel kaynakları tarım ve hayvancılık faaliyetleri ve mermer sektörüdür. Kırsal alanlarda ise gerek geçimlik gerek pazara yönelik olarak temel geçim kaynağını tarım ve hayvancılık oluşturmaktadır.
Bu projenin temel amacı; Burdur ilinin kırsal alanlarında hayvancılık faaliyetlerinde bulunan kesimlerin sosyo-ekonomik durumlarının ortaya konulması ve hayvancılık sektörünün sorunlarının saptanmasıdır. Bu amaç doğrultusunda öncelikle Burdur İl Tarım Müdürlüğü ve Burdur İli kapsamında İlçe Tarım Müdürlükleriyle görüşülerek en yoğun hayvancılık faaliyeti gösterilen köyler saptanmıştır. Merkez ilçe dahil toplam 11 ilçeye bağlı 33 köyde saha araştırması gerçekleştirilmiş ve üreticilerle yüz yüze görüşmeler yapılmıştır. Bu görüşmeler çerçevesinde üreticilerin mevcut sosyal ve ekonomik durumlarına ilişkin bilgiler elde edilmiş; üreticilerin sektör faaliyetleri kapsamında karşılaştıkları sorunlar saptanmıştır. Aynı zamanda üreticilerin karşı karşıya oldukları sorunlara ilişkin çözüm önerileri ve beklentileri de ortaya çıkarılmıştır.
Proje kapsamında öncelikle Burdur ili kapsamında hayvancılık sektörünün sosyal ve ekonomik yapısını belirleyen dinamikler saptanmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda hayvancılık sektörünün karşı karşıya olduğu sorunlar ve sektörde yer alan kesimlerin deneyimledikleri sıkıntılara ilişkin bir çerçeve ortaya koyulması amaçlanmıştır.
 

PROJENİN BÖLGESEL KATKISI:

Araştırma sonuçlarına göre üreticilerin gerek üretim aşamasında gerekse de elde edilen ürünün elden çıkarılması aşamasında birçok sorunla yüz yüze olduğu sonucuna varılmıştır.
Üreticilerin dile getirdiği en öne çıkan sorunlar şu şekilde sıralanabilir:

• Meraların Yetersizliği-Yokluğu,
• Yem Maliyetlerinin Yüksekliği,
• Yem Bitkileri Üretiminin Düşük Olması,
• Yem Tesislerinin Yetersiz Olması,
• Üniversite ile İşbirliği Eksikliği,
• Denetimlerin Yetersizliği,
• Bürokratik Engeller,
• Teşviklerin Yetersizliği,
• Enerji Maliyetlerinin Yüksekliği,
• Hayvan Hastalıkları,
• Hayvan Ölümleri,
• Süt Veriminin Düşük Olması,
• Süt Fiyatlarının Düşüklüğü,
• Sağım Merkezlerinin Yetersizliği,
• Düzensiz-Bakımsız Barınaklar,
• İşletmelerin Küçük Olması,
• İstihdam Yetersizliği,
• Kapasite Kullanım Sorunu,
• Sulama İmkânlarının Yetersizliği,
• Yem Bulma Problemi,
• Yerel/ Bölgesel Düzeyde Satış- Pazarlama Yapılması,
• Süt İşleme Tesislerinin Yetersizliği,
• Eğitim-Danışmanlık Faaliyetlerinin Yetersizliği.

Ortaya konulan bu sorunlardan hareketle Burdur ili genelinde hayvancılık sektörüne yönelik olarak makro politikalar geliştirilmelidir. Üreticilerin en önemli sorunlarının başında üretim maliyetlerinin yüksekliği ve elde edilen ürün fiyatlarının düşüklüğü gelmektedir. Bu çerçevede üreticiye özellikle yem ve enerji kaynaklarına ulaşımda destek sağlanması ve bu kaynaklara düşük maliyetlerle nasıl ulaşabileceğinin yollarının aranması gerekmektedir. Devletin sağladığı destek ve teşviklerde de düzenlemeye gidilmesi gerektiği düşünülmektedir. Yerli üreticiyi olumsuz etkileyen ithalata dayalı yem ve hayvan alımlarına yönelik düzenleme yapılmalıdır. Hayvan hastalıkları ve ölümleri üreticiyi zor duruma düşürmektedir. Bu bağlamda üreticiye yerinde eğitimler verilerek hayvan sağlığı ve bakımı bilinci kazandırılabilir. Üretimin yoğun olduğu alanlarda gerekirse her köye veteriner istihdamı sağlanması yoluna gidilebilir. Burdur ili ekonomisinde oldukça büyük önem taşıyan hayvancılık sektörünün ne yazık ki ağırlıklı olarak üretim aşamasında güçlü olduğu görülmektedir. Bir diğer ifadeyle hayvansal ürünlere dayalı işletme kapasitesi oldukça düşüktür. Bu bağlamda sektörden elde edilen ürünlerin üretim yerlerine yakın alanlara kurulacak olan tesislerde işlenmesi ve pazara sunulmasına yönelik yatırımlara ağırlık verilmeli ve bu yatırımlar hızlandırılmalıdır. Böylelikle oldukça kaliteli olan ürünlerin il bazında işlenerek pazara sunulması ekonomik kazanımların artmasına katkı sağlayacaktır. Aynı zamanda ek istihdam yaratılması özellikle genç nüfusun diğer illere olan göç hareketini de bir nebze olsun yavaşlatabilecektir.
Bu uygulamanın il geneline yayılması sayesinde Doğrudan üreticilerle ve sektörün ana aktörleriyle yapılan yüz yüze görüşmelerden hareketle ortaya koyulan sorunlara yönelik çözüm mekanizmalarının geliştirilmesi durumunda daha verimli ve sağlıklı bir üretim süreci yaşanabilecektir.
 

PROJENİN TOPLUMSAL KATKISI:

Ülkemiz açısından hayvancılık sektörü ve bu sektöre bağlı yan ürünler ekonomik anlamda her zaman önemli katkı sağlamıştır. Ancak birçok alanda olduğu gibi hayvancılık sektörü de uzunca bir zamandır ekonomik ve sosyal politikaların eksik ya da yetersiz olmasından dolayı kendi kederine bırakılmış ve üreticilerin sorunları göz ardı edilmiştir. İthalata dayalı girişimler de aynı şekilde yerli üreticiyi zor duruma düşürmüştür. Burdur ili genelinde hayvancılık faaliyetlerinin yoğun olduğu toplamda 33 köyde yapılan saha araştırmasından elde edilen bulgular öncelikle Burdur hayvancılık sektörüne yönelik geliştirilebilecek iyileştirici politikalara fikir sunabilecektir. Yüz yüze yapılan ve uzun sürelerde gerçekleştirilen bire bir görüşmelerde hayvancılık sektöründe faaliyet gösteren üreticilerin durumları ve sorunları mümkün olduğunca detaylı bir biçimde saptanmaya ve ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ülke ekonomisinde taşıdığı önem kadar sorunlarla da gündemde olan hayvancılık sektörüne yönelik Burdur ilinde yapılacak iyileştirici ve düzenleyici çalışmalar uzun vadede tüm ülke hayvancılık sektörüne yönelik geliştirilecek makro politikalara da ışık tutabilecektir. Sektörün ana aktörü olan üreticilerin karşı karşıya kaldığı sorunlara yönelik yapılacak yerinde müdahaleler sektörün sıkıntılarının giderilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Dolayısıyla çalışma kapsamında yerinde tespit edilen sorunların yine yerinde müdahalelerle çözülmesi sorunların daha da büyümeden ortadan kaldırılmasına vesile olabilecek ve ulusal anlamda hayvancılık sektörüne yönelik politikalar geliştirilmesinde anahtar rol oynayabilecektir.